De reflex van het kaasschaafmodel
Wanneer financiële druk toeneemt, zien veel organisaties dezelfde reflex ontstaan: het zogenoemde kaasschaafmodel. Kosten worden overal een beetje verlaagd, taken verschoven of functies ietwat uitgekleed. Danny herkent dat patroon uit eerdere periodes van financiële druk in de zorg. “Na de financiële crisis zagen we hetzelfde. Budgetten werden teruggeschroefd en organisaties gingen kijken waar ze konden snijden. Dan werden goedkopere functies ingezet, of kregen medewerkers extra taken. Uiteindelijk zakte de primaire zorg door de hoeven, omdat men aan de verkeerde knoppen draaide.”
Die aanpak leidt zelden tot structurele verbetering. “Vaak ontstaat juist een waterbedeffect”, zegt Adriaan van der Sluijs, net als Danny Managing Partner bij Accezz. “Organisaties nemen ingrepen die ergens anders weer problemen veroorzaken. Ze schrappen bijvoorbeeld bepaalde zorg of passen de toeleiding aan. Maar daarmee los je het onderliggende probleem niet op. De efficiëntiepotentie zit nog steeds in de organisatie zelf.”
Een kantelpunt voor de sector
De komende jaren zullen daarom ook een scheidslijn zichtbaar maken, verwacht Danny. “In mijn beleving gaan we een interessante tijd tegemoet. Er zullen zorgorganisaties opstaan die hun bedrijfsvoering structureel verbeteren, maar er zullen ook organisaties zijn die dat niet doen en daardoor in de problemen komen.” Vooral in sectoren zoals de ouderenzorg, gehandicaptenzorg, GGZ en jeugdzorg kan de druk voelbaar worden. “Ziekenhuizen optimaliseren hun processen al decennia”, weet Adriaan. “Maar in andere delen van de zorgsector is dat pas veel later begonnen en minder effectief doorgevoerd. Dat is een gemiste kans, maar tegelijkertijd biedt het nu juist de mogelijkheid om een interessante efficiëntieslag te slaan.”
Realiteit van vandaag
Hoewel het politieke debat momenteel veel aandacht krijgt, verandert dat niets aan de structurele druk op de sector. De vergrijzing, arbeidskrapte en stijgende zorgvraag blijven immers bestaan. Volgens Adriaan maakt dat één ding duidelijk: zorgorganisaties zullen zelf keuzes moeten maken. “Dit kabinet dwingt zorgorganisaties tot fundamentele keuzes. Sommige ideeën die in betere tijden goed werkten, passen misschien niet meer bij de realiteit van vandaag. Daar moet je eerlijk naar kijken.”
De cirkel van invloed
De eigen invloed van zorgorganisaties is groter dan vaak wordt gedacht. Danny: “Veel organisaties onderschatten hoeveel ze zelf kunnen verbeteren. Dat vraagt wel om een andere manier van kijken. Niet alleen naar wat er mogelijk wordt bezuinigd, maar vooral naar wat er binnen de organisatie beter kan.”
Focus op de kern
Een belangrijk uitgangspunt is focus. “Met de arbeidskrapte die we nu hebben, kun je je mensen niet vullen met werk dat geen prioriteit heeft”, geeft Danny aan. “Als je dat wel doet, lopen processen vast en raken teams overbelast. Organisaties moeten zich concentreren op hun kernopdracht.” Dat kan betekenen dat sommige ambities of werkwijzen opnieuw tegen het licht moeten worden gehouden. “Natuurlijk wil iedereen de best mogelijke zorg bieden”, zegt Adriaan. “Maar soms vraagt de realiteit ook om pijnlijke keuzes.”
Hulp vragen is geen zwakte
Veel organisaties proberen verbeteringen eerst zelf te realiseren. Dat is begrijpelijk, maar in de praktijk blijkt dat vaak moeilijker dan gedacht. Danny. “Organisaties zeggen: we lossen dit intern wel op. De kans is groot dat ze een half jaar later nog maar weinig resultaat zien.” Soms kan dat grote gevolgen hebben. “Wij hebben situaties meegemaakt waarin organisaties hulp afwezen en uiteindelijk failliet gingen. Dan moeten andere instellingen de cliënten opvangen. Het is dus belangrijk om eerlijk te kijken naar wat je zelf kunt en waar je ondersteuning nodig hebt.”
‘Als je eerst goed kijkt naar je eigen processen, mensen en middelen, blijkt er vaak meer mogelijk dan je denkt’
Volgens Adriaan ligt de uitdaging vooral in het daadwerkelijk doorvoeren van verandering. “Verbeteren vraagt niet alleen om een scherpe analyse, maar ook om implementatiekracht. Het vereist duidelijke keuzes, prioritering en het vermogen om gedrag en processen daadwerkelijk te veranderen. Dat doen wij vanuit Accezz met opgestroopte mouwen: onze consultants doen hun werk op de vloer.”
Wachten op Den Haag is geen strategie
De druk op de zorg zal de komende jaren niet verdwijnen. Tegelijkertijd laat het politieke debat zien dat de precieze invulling van maatregelen onzeker kan zijn. Voor zorgorganisaties betekent dat dat wachten op duidelijkheid uit Den Haag geen strategie is. Juist nu ligt er een kans om opnieuw te kijken naar hoe zorg wordt georganiseerd. Niet door te snijden in kwaliteit, maar door de beschikbare mensen en middelen beter te benutten. Of zoals Danny het samenvat: “Er zijn geen niet-pijnlijke keuzes. Maar als je eerst goed kijkt naar je eigen processen, mensen en middelen, blijken er vaak meer mogelijkheden te zijn dan organisaties denken.”
Meer weten over onze expertise Performance Improvement?
We maken verbeterpotentieel concreet en zorgen dat het blijvend rendeert. Lees meer over Performance Improvement of neem contact met ons op, we gaan graag met je om tafel.
Danny Suttorp
Adriaan van der Sluijs
